LỜI NÓI ĐẦU

Nếu bạn đang cầm cuốn sách này, có lẽ chúng ta có chung một mong muốn: có thêm một nguồn thu nhập ngoài công việc hiện tại, nhưng không phải đánh đổi toàn bộ thời gian và cuộc sống của mình để có nguồn thu nhập đó.

Tôi cũng bắt đầu từ mong muốn đó. Tôi làm việc toàn thời gian ở công ty, ngày nào cũng đi làm từ sáng, họp hành, xong việc mới về nhà. Năm 2024, khi mở căn phòng đầu tiên, tôi không tìm thêm một công việc thứ hai để mình bận hơn. Tôi muốn một việc kinh doanh có thể chạy song song với công việc chính, mà không cần tôi có mặt ở đó mỗi ngày.

Những gì tôi thấy trên mạng xã hội lúc đó khá đơn giản: thuê một căn nhà, sắm nội thất đẹp, đăng phòng rồi chờ khách. Bắt tay vào làm, tôi mới hiểu mở được phòng chỉ là bước đầu. Việc khó hơn nhiều là giữ cho phòng luôn sạch, khách được hỗ trợ kịp lúc và sự cố được xử lý nhanh, ngày nào cũng như ngày nào.

Nếu việc gì cũng chờ người chủ tự tay làm, thì dù chỉ có một phòng, bạn cũng khó có được sự tự do mình mong muốn. Thay vì có thêm một nguồn thu nhập chủ động, bạn vô tình nhận thêm một công việc toàn thời gian thứ hai. Tôi đã ở trong tình cảnh đó suốt những tháng đầu.

Khi ấy, tôi hay tự hỏi: làm sao để phòng vẫn đón khách chu đáo trong lúc tôi đang ngồi ở công ty? Làm sao để người dọn phòng biết phải làm gì mà không cần tôi đứng cạnh nhắc? Câu trả lời tôi tìm được là quy trình. Mỗi việc lặp lại, từ gửi hướng dẫn nhận phòng, dọn phòng đến ghi thu chi, đều được viết thành các bước rõ ràng, để ai làm cũng ra cùng một kết quả. Sau khoảng ba đến sáu tháng, mỗi ngày tôi chỉ còn mất từ 15 phút đến 1 tiếng để chăm khách và theo dõi công việc của người phụ.

Cuốn sách này ra đời từ những bài học đó. Nhiều tài liệu về homestay dạy cách trang trí phòng, chụp ảnh đẹp hay đăng phòng. Ít tài liệu nói đến việc tính tiền trước khi thuê nhà, và cách giữ cho phòng chạy đều khi người chủ vắng mặt. Đó là hai điều tôi muốn bạn có trước khi bỏ tiền vào ngành này.

Sách đi theo đúng thứ tự một người mới sẽ gặp. Bạn bắt đầu bằng việc hiểu đúng ngành, chọn khu vực và căn nhà theo tệp khách, tính vốn và điểm hòa vốn, rồi đến giấy tờ và hợp đồng với chủ nhà. Tiếp theo là setup phòng, định giá, chọn kênh bán, làm việc với sales ngoài và tư vấn để khách yên tâm đặt phòng. Phần cuối nói về vận hành: quy trình một lượt khách, cách làm việc với người dọn phòng, xử lý sự cố, ghi thu chi, thuê người phụ, và biết khi nào nên mở thêm phòng.

Cuốn sách này không kể chuyện làm giàu nhanh, cũng không vẽ ra một bức tranh màu hồng về homestay. Phần lớn những gì tôi viết là việc tôi đã làm, kể cả những chỗ tôi từng làm chưa đúng. Chỗ nào dùng con số giả định, tôi đều ghi rõ.

Tôi luôn tin rằng khách thuê phòng để được nghỉ ngơi thoải mái và yên tâm trong suốt thời gian ở. Nội thất đắt tiền có thể khiến khách chú ý, nhưng điều khiến khách quay lại là lần nào đến ở, phòng luôn sạch sẽ, đồ dùng đầy đủ và luôn có người hỗ trợ khi cần. Muốn làm được điều đó một cách đều đặn, bạn cần quy trình nhiều hơn là cần sức của chính mình.

Nếu bạn cũng muốn có một homestay chạy được bằng quy trình, để có thêm thu nhập mà vẫn giữ được thời gian cho cuộc sống của mình, tôi mong cuốn sách này giúp bạn bớt đi những lần thử sai mà tôi đã trải qua. Chúc bạn xây được một homestay chạy đều nhờ quy trình và những người cùng làm đáng tin cậy, để bạn có thêm thời gian cho gia đình và những điều mình yêu quý.

CHƯƠNG 1. HIỂU ĐÚNG VỀ HOMESTAY

Sau chương này, bạn sẽ:

• Hiểu vì sao homestay là một việc kinh doanh dịch vụ, khác với nhà nghỉ, khách sạn và phòng trọ ở những điểm nào.
• Thấy được cả cơ hội lẫn thách thức của nghề này trước khi bỏ tiền.
• Biết mình thuộc nhóm nào, rủi ro lớn nhất của mình là gì, và nên bắt đầu ngay hay chuẩn bị thêm.

1. Homestay là một ngành kinh doanh dịch vụ

Mười một giờ đêm, bạn vẫn còn lướt điện thoại. Trên màn hình là một căn homestay tông gỗ ấm, đèn vàng, rèm trắng, và bên dưới là hàng trăm bình luận hỏi giá. Bạn bấm vào trang của chủ home, thấy lịch phòng kín gần hết tháng, rồi mở máy tính trong điện thoại ra nhẩm.

Thuê một căn phòng khoảng 7.000.000 đồng một tháng, bán mỗi đêm 500.000 đồng, kín 25 đêm là được 12.500.000 đồng. Trừ tiền nhà, mỗi tháng còn hơn 5.000.000 đồng, trong khi bạn vẫn đi làm bình thường và chỉ cần ghé phòng vào cuối tuần. Phép tính gọn đến mức bạn tự hỏi vì sao mình chưa làm sớm hơn.

Tôi hiểu cảm giác đó, vì tôi cũng bắt đầu từ một phép tính gần giống vậy. Nhưng phép tính ấy thiếu mất những dòng quan trọng nhất: ai trả lời khách khi bạn đang họp, ai dọn phòng sau mỗi lượt khách, tiền nhà tháng vắng khách lấy từ đâu, và phải mất bao lâu bạn mới có được tháng đầu tiên kín 25 đêm.

Những tháng đầu mở phòng ở Bình Lợi, chính tôi đã phải trả lời những câu hỏi đó bằng sức mình. Ban ngày ở công ty, tôi vừa làm việc vừa trả lời khách hỏi phòng, hỏi đường, còn tối tan làm lại chạy qua dọn phòng và mua những món còn thiếu. Có những tối dọn xong, tôi tự hỏi mình làm thêm việc này để làm gì, khi còn vất vả hơn cả công việc chính.

Phép tính trên điện thoại chỉ đúng nếu homestay là một căn phòng cho thuê. Thực tế, homestay là một việc kinh doanh dịch vụ. Khác với kinh doanh phòng trọ, người thuê dọn vào rồi tự lo cuộc sống của mình, còn khách homestay đến rồi đi liên tục, và họ trả tiền cho cả việc phòng được dọn sạch trước khi họ đến, được hướng dẫn nhận phòng ngay khi có mặt, và được hỗ trợ ngay khi có sự cố, kể cả lúc nửa đêm, như hỏng máy lạnh hay quên mật khẩu cửa. Việc nào cũng tốn thời gian, tốn tiền và cần có người làm.

Khi chỉ có một phòng, bạn vẫn có thể tự mình đảm nhận những việc ấy, giống như tôi trong những tháng đầu. Khoảng một năm sau, khi đã có mười phòng, tôi mới thấy rõ một điều: một phòng thì bạn có thể tự lo bằng sức mình, còn mười phòng thì bạn phải điều hành như một doanh nghiệp.

Vậy trước khi bấm gọi cho chủ nhà của căn phòng đầu tiên, bạn cần hiểu mình đang bước vào một việc như thế nào, và mình đã sẵn sàng hay chưa.

2. Homestay là gì

Ở các thành phố lớn, chữ "homestay" thường được dùng để gọi những phòng hoặc căn hộ cho thuê ngắn ngày, có phong cách trang trí riêng và vận hành gọn nhẹ hơn khách sạn. Nhiều người hình dung homestay là ở chung nhà với chủ như ở các vùng du lịch, nhưng ở thành phố, khách thường thuê nguyên phòng và có khi không gặp chủ lần nào trong suốt thời gian ở.

Trong văn bản pháp luật, chữ "homestay" có nghĩa hẹp hơn cách gọi hằng ngày. Vì vậy, khi làm giấy tờ, bạn cần chọn đúng loại hình kinh doanh, và phần này được giải thích ở Chương 4. Trong cuốn sách, tôi dùng chữ "homestay" theo cách gọi quen thuộc. Để thấy rõ homestay khác các loại hình lưu trú khác ở đâu, bạn có thể xem Bảng 1.1.

Bảng 1.1: Homestay so với nhà nghỉ, khách sạn và phòng trọ

Nhìn vào bảng, bạn sẽ thấy homestay gần với nhà nghỉ về cách vận hành, nhưng quy mô nhỏ hơn và cạnh tranh bằng không gian riêng cùng cách chăm sóc khách. Homestay không cần lễ tân trực cả ngày, nên một người đang đi làm vẫn có thể vận hành được, với điều kiện có quy trình rõ ràng cho từng việc.

3. Cơ hội và thách thức

Homestay có cơ hội thật, nhưng cơ hội của thị trường chưa chắc đã trở thành lợi nhuận của căn phòng bạn mở. Vì vậy, bạn nên nhìn cả thuận lợi lẫn thách thức trước khi bỏ tiền.

Với người mới, homestay có ba điểm thuận lợi so với nhiều mô hình kinh doanh khác:

• Có thể bắt đầu với số vốn không quá lớn. Căn đầu tiên của tôi được mở với khoảng 100.000.000 đồng, góp chung cùng một người bạn.
• Có thể làm song song với công việc chính, như tôi đã làm, nếu sắp xếp được người trả lời khách và người dọn phòng.
• Có thể thử nhỏ trước với một phòng có sẵn nội thất, rồi mới mở thêm khi đã hiểu thị trường.

Đi kèm với những thuận lợi đó là các thách thức mà người mới thường chỉ nhận ra sau khi đã ký hợp đồng:

• Từ 3 đến 6 tháng đầu thường rất vất vả, vì quy trình chưa có và nhiều việc phải tự làm.
• Tiền nhà vẫn đến hạn trong những tháng vắng khách như Tết âm lịch hay mùa mưa.
• Không phải chủ nhà nào cũng đồng ý cho thuê lại để làm homestay.
• Một khu đông khách vẫn có thể khiến bạn lỗ, nếu tiền thuê quá cao, xung quanh có quá nhiều home giống nhau, hoặc giá bán chưa được tính kỹ.

Bên cạnh đó, có hai suy nghĩ khiến người mới dễ mất tiền nhất. Suy nghĩ thứ nhất là phòng đẹp thì sẽ có khách. Vì nghĩ vậy, nhiều người dồn gần hết tiền vào giường, đèn và đồ trang trí, trong khi chưa biết ai sẽ ở căn phòng đó. Một căn phòng rất đẹp vẫn có thể trống cả tuần nếu nằm sai khu, hoặc đẹp theo kiểu khách của bạn không cần.

Suy nghĩ thứ hai là homestay sẽ thành thu nhập thụ động ngay từ đầu. Tôi hiểu vì sao ý tưởng này hấp dẫn, vì chính tôi cũng mở những căn phòng đầu tiên trong lúc vẫn đi làm toàn thời gian. Tuy vậy, sự thụ động phải được xây dần. Khi quy trình đã chạy ổn và có người phụ đủ tin cậy, mỗi ngày tôi chỉ cần khoảng 15 phút đến 1 tiếng để chăm khách và theo dõi công việc của họ.

4. Ai phù hợp để mở homestay

Người mở homestay thường thuộc một trong ba nhóm, và mỗi nhóm bắt đầu với một lợi thế cũng như một rủi ro riêng. Biết mình thuộc nhóm nào giúp bạn nhìn ra ngay chỗ mình cần cẩn thận nhất.

Bảng 1.2: Ba nhóm người mở homestay

Tôi từng tư vấn cho một chủ home thuộc nhóm thứ hai. Họ có vốn, nhưng đã chi quá tay cho nội thất trước khi biết khách sẵn sàng trả bao nhiêu, nên thời gian hồi vốn kéo dài hơn rất nhiều so với dự tính. Còn tôi thuộc nhóm thứ ba, bắt đầu khi chưa có chút kinh nghiệm nào về homestay.

Dù bạn thuộc nhóm nào, trước khi bắt đầu, bạn nên tự hỏi mình đã sẵn sàng cho những tháng đầu hay chưa qua bốn câu hỏi trong Bảng 1.3. Phần tính tiền cụ thể sẽ làm ở Chương 3.

Bảng 1.3: Bốn câu hỏi về sự sẵn sàng trước khi mở homestay

Với câu thứ hai, tôi làm được homestay trong lúc vẫn đi làm toàn thời gian vì công việc cho phép tôi trả lời khách ngay trong giờ làm. Nếu công việc của bạn không cho phép cầm điện thoại thường xuyên, bạn cần tính trước ai sẽ trả lời khách thay mình.

Sau khi trả lời, bạn xem mình rơi vào trường hợp nào dưới đây:

• Câu 1 còn là "chưa": bạn chưa nên ký hợp đồng thuê, vì chỉ một tháng vắng khách cũng đủ khiến bạn lo lắng và dễ quyết định vội.
• Có từ 2 câu "chưa" trở lên: bạn nên chuẩn bị thêm trước khi bắt đầu.
• Chỉ có đúng 1 câu "chưa" ở câu 2, 3 hoặc 4: bạn vẫn có thể bắt đầu, nhưng cần có cách bù cho câu đó trước khi ký. Chẳng hạn, chưa đủ thời gian thì tìm người phụ trước, chưa quen tính toán thì đọc kỹ Chương 3 trước khi đặt cọc.

5. Việc bạn làm được ngay hôm nay

Hôm nay, bạn hãy làm ba bước dưới đây. Mỗi bước cho bạn một kết quả cụ thể để mang sang bước tiếp theo.

Bước 1: Xác định mình thuộc nhóm nào trong Bảng 1.2, rồi ghi ra rủi ro lớn nhất của nhóm đó. Làm xong, bạn biết mình cần cẩn thận nhất ở chỗ nào.

Bước 2: Trả lời bốn câu hỏi trong Bảng 1.3 bằng "có" hoặc "chưa". Với câu nào còn là "chưa", bạn ghi bên cạnh điều mình cần chuẩn bị thêm. Nếu định tự vận hành, bạn ghi thêm thời gian rảnh thật sự của mình trong một tuần. Làm xong, bạn biết mình đã sẵn sàng đến đâu.

Bước 3: Xem kết quả của bạn rơi vào trường hợp nào trong ba trường hợp ở mục 4. Làm xong, bạn có quyết định bắt đầu ngay, hay cần chuẩn bị thêm vốn, thêm người hoặc thêm thời gian trước.

Nếu kết quả là chưa nên bắt đầu, điều đó không có nghĩa là bạn không làm được homestay. Kết quả đó chỉ cho bạn biết mình cần chuẩn bị thêm những gì trước khi bỏ tiền ra.

Lời kết

Hãy quay lại lúc mười một giờ đêm ở đầu chương, khi bạn ngồi nhẩm phép tính trên điện thoại. Giờ bạn đã biết phép tính ấy còn thiếu những khoản nào, từ tiền dự phòng cho những tháng vắng khách, tiền thuê người trả lời khách và người dọn phòng, cho đến thời gian bao lâu thì hồi vốn. Cách tính từng khoản nằm ở Chương 3.

Nếu kết quả không rơi vào hai trường hợp phải dừng ở mục 4, bạn đã có thể bắt đầu đi tìm nhà. Nếu có, bạn nên dành thêm thời gian chuẩn bị, vì ký hợp đồng khi đã sẵn sàng luôn an toàn hơn ký trước rồi mới xoay xở.